Οι δερματοπάθειες είναι από τα πιο συχνά περιστατικά στον πάγκο του φαρμακείου, γι’ αυτό  θα αναλύσουμε τις 6 κυριότερες, με στόχο να έχουμε μια σφαιρική γνώση και να μπορούμε να δώσουμε κάποιες χρήσιμες συμβουλές που θα ανακουφίσουν τον ασθενή μας.

Το δέρμα είναι το πιο ορατό όργανο του ανθρώπινου σώματος και ταυτόχρονα το πιο δύσκολο να κατανοηθεί στη συμπτωματολογία του. Με βάση αυτό το πρωτοφανές παράδοξο, οι δερματολόγοι ασκούν την “τέχνη” τους και θα προσπαθήσουμε και εμείς να μπούμε λίγο στο πνεύμα της επιστήμης τους!

Φυσικά ο καθένας με τον ρόλο του, απλά, καλό είναι εμείς οι φαρμακοποιοί να γνωρίζουμε τα βασικά σε κάθε παθολογία για να δώσουμε τις πιο σωστές συμβουλές στον ασθενή μας στον πάγκο.

 Από την ΟΛΙΝΑ ΗΛΙΑΔΟΥ, MSc Clinical Pharmacologist, MBA in Pharmacy Management, MPharm

 

Ακμή

Κύρια συμπτώματα

Χαρακτηρίζεται από αλλοιώσεις που συνοδεύονται από σμηγματόρροια, κλειστούς ή ανοιχτούς φαγέσωρες αλλά και επιφανειακές φλεγμονώδεις βλάβες (βλατίδες, φλύκταινες) ή βαθιές (οζίδια). Η ακμή επηρεάζει περίπου το 95% των εφήβων και μπορεί να προσβάλει όλες τις ηλικίες, συμπεριλαμβανομένων των βρεφών. Τέλος, υπάρχει και η φαρμακογενής ακμή που μπορεί να προκληθεί από ανδρογόνα και προγεστογόνα με ανδρογόνο δράση, ορισμένα αντιεπιληπτικά, το λίθιο, κάποια τοπικά κορτικοστεροειδή…

Διάγνωση

Οι διαφορικές διαγνώσεις περιλαμβάνουν τη ροδόχρου ακμή (βλατιδοφλυκταινώδης δερματοπάθεια του προσώπου που συνοδεύεται με ερύθημα και ευρειαγγείες), την περιστοματική δερματίτιδα (φλεγμονή από χρήση τοπικών κορικοειδών ή ερεθιστικών καλλυντικών) και το κνησμώδες εξάνθημα (βλατιδοφλυκταινώδες εξάνθημα που συχνά συνοδεύεται με κνησμό και οφείλεται στη παρουσία του παράσιτου Demotex μέσα στους φαγέσωρες).

Θεραπεία

Μια σωστή θεραπευτική αγωγή είναι συνυφασμένη με την καλή υγιεινή, με πλύσιμο με ειδικό απαλό καθαριστικό δύο φορές την ημέρα, που ακολουθείται από εφαρμογή της κατάλληλης ενυδατικής κρέμας για δέρματα με τάση ακμής.

Οι τοπικές θεραπείες εφαρμόζονται κυρίως σε περιπτώσεις φλεγμονώδους ακμής, μέτριας ή ελαφριάς μορφής και περιλαμβάνουν:

  • Τοπικά αντιβιοτικά (ερυθρομυκίνη, κλινδαμυκίνη),
  • Αντιβακτηριδιακές και αντι-φλεγμονώδεις ουσίες όπως το υπεροξείδιο του βενζολίου με δράση κατά του προπιονικού βακτηριδίου της ακμής και ελαφρά κερατολυτική δράση,
  • Παράγωγα της όξινης βιταμίνης Α με ισχυρή κερατολυτική δράση

(tretinoine).

  • Το αζελαϊκό οξύ που έχει αντιβακτηριδιακή δράση και κερατολυτική.

Τα από του στόματος  αντιβιοτικά (κυκλίνες) ενδείκνυνται σε περιπτώσεις βαριάς φλεγμονώδους ακμής, όπως η ισοτρετινοΐνη από το στόμα. Άλατα ψευδαργύρου χρησιμοποιούνται επίσης σε μετρίως φλεγμονώδεις ακμές.

 

Ατοπική Δερματίτιδα

Κύρια συμπτώματα

Η ατοπική δερματίτιδα ή ατοπικό έκζεμα είναι μία παράμετρος του συνδρόμου της ατοπίας, της οποίας ο κίνδυνος εμφάνισης σχετίζεται με την κληρονομικότητα. Χαρακτηρίζεται ως χρόνια και φλεγμονώδης παθολογία του δέρματος που εμφανίζεται συνήθως σε βρέφη, αλλά μερικές φορές και σε εφήβους και ενήλικες, με βασικά συμπτώματα το έκζεμα, την έντονη φαγούρα και το ξηρό δέρμα.
Το ατοπικό έκζεμα εμφανίζεται συχνότερα πριν από την ηλικία των 3 μηνών και χαρακτηρίζεται από φλεγμονώδεις και φυσαλιδόμορφες αλλοιώσεις που συνοδεύονται από κνησμό. Στη συνέχεια ορορροούν και τέλος, αρχίζουν να ξηραίνονται και να παίρνουν μια τελική μορφή λειχήνας με έντονο κνησμό.

Διάγνωση

Το εξάνθημα πρώτα εμφανίζεται στο πρόσωπο, στη συνέχεια, εξαπλώνεται στους μηρούς, στο πάνω μέρος των χεριών, ενώ εντείνεται από την επαφή με ερεθιστικές ουσίες, όπως το σαπούνι, τα απορρυπαντικά, διάφορα τραχιά υφάσματα, κάποια  τρόφιμα, τη θερμότητα και τον ιδρώτα. Καταλήγει να έχει περιόδους εξάρσεων και υφέσεων.

Θεραπεία

Η θεραπεία βασίζεται κυρίως στην καταπολέμηση της ξηρότητας του δέρματος, με καθημερινή εφαρμογή μιας ενυδατικής/μαλακτικής κρέμας, μετά τη χρήση ενός κατάλληλου ήπιου καθαριστικού χωρίς σάπωνα.
Συμπληρωματικά μπορεί να χρησιμοποιούνται ήπια αντισηπτικά, κάποιο τοπικό κορτικοστεροειδές ή κάποιο αντιισταμινικό για τη μείωση του κνησμού.

Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτή η δερματοπάθεια εξαφανίζεται από μόνη της.

 

Έκζεμα – Κνίδωση

Κύρια συμπτώματα

Η κνίδωση είναι μία από τις πιο κοινές μορφές δερματικής αλλεργίας. Παίρνει τη μορφή κόκκινων πλακών που συνοδεύονται από κνησμό και οίδημα, που μπορεί να εξαφανιστούν σε μερικά λεπτά, ώρες ή ημέρες. Η χρόνια κνίδωση μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες, μήνες ή και χρόνια.
Οι αλλεργίες σε διάφορους παράγοντες (τρόφιμα, φάρμακα, λατέξ, τσιμπήματα εντόμων κ.α.) είναι μια αιτία της κνίδωσης, μεταξύ άλλων που μπορεί να προκληθούν  από ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις, υψηλή θερμοκρασία, επαφή με κρύο νερό, έντονο άγχος,  καθημερινό στρες και έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία.

Διάγνωση

Παράλληλα με μια αιτιολογική έρευνα που θα κάνει ο ιατρός, η διάγνωση μπορεί να γίνει με ειδικά ανοσολογικά τεστ σε περίπτωση αλλεργίας, όπου μπορούν να εξακριβωθούν τα αίτια για μια αλλεργία εξ’ επαφής ή τροφική.

Θεραπεία

Εκτός από τον αποκλεισμό των υπεύθυνων αλλεργιογόνων, η θεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση αντιισταμινών Η1 και / ή κορτικοστεροειδών. Η απευαισθητοποίηση, όταν είναι δυνατόν, είναι η μόνη θεραπευτική οδός.

 

Επιχείλιος Έρπης

Κύρια συμπτώματα

Όταν σκοπεύει να κάνει την εμφάνισή του, ακολουθεί 4 στάδια:

  • Πρόδρομο στάδιο: φαγούρα, ερυθρότητα.
  • Δεύτερο στάδιο: εμφάνιση βλατίδας και πρήξιμο του χείλους.
  • Τρίτο στάδιο: ωρίμανση των βλατίδων προς διαφανή κυστίδια, περιβαλλόμενα από μια κόκκινη περιοχή που περιέχουν ένα διαυγές υγρό, το οποίο αν τελικά σπάσει ο κίνδυνος μετάδοσης είναι μέγιστος.
  • Τέταρτο στάδιο: Αφού τα κυστίδια έχουν γίνει συχνά επώδυνες πληγές, στη συνέχεια ξηραίνονται σχηματίζοντας κρούστες, οι οποίες εξαφανίζονται σε λίγες ημέρες, χωρίς ουλές.

Διάγνωση

Είναι κυρίως κλινική.

Θεραπεία

Τα αντιιικά φάρμακα δεν έχουν την ικανότητα να εξαλείψουν τον ιό του έρπητα και έτσι δεν εμποδίζονται οι υποτροπές. Τοπικά, εφαρμόζεται η ακυκλοβίρη η οποία επιταχύνει την επούλωση, μειώνοντας κατά 2 ήμερες την εξέλιξη, εφόσον ξεκινήσει κανείς από το πρόδρομο στάδιο.

 

Δερματικές Μυκητιάσεις

Τα είδη ανάλογα με το είδος του μύκητα

  • Η καντιντίαση εμφανίζεται στη μύτη, στη γλώσσα, εσωτερικά στα μάγουλα, στην ορθοπρωκτική περιοχή, στα γεννητικά όργανα, στις πτυχές του σώματος, στα νύχια και στους σμηγματογόνους αδένες του τριχωτού της κεφαλής.
  • Τα δερματόφυτα, προκαλούν επιφανειακές δερματικές μυκητιάσεις, όπως το «πόδι του αθλητή», μυκητιάσεις των μεγάλων πτυχών, του τριχωτού (μαλλιά, γενειάδα) και των νυχιών κυρίως στα δάκτυλα των ποδιών.
  • Η ποικιλόχρους πιτυρίαση, προκαλείται από τον μύκητα  Malassezia furfur και χαρακτηρίζεται από χρωστικές ή αποχρωματισμένες κηλίδες κυρίως στον κορμό και στην πλάτη.

Διάγνωση

Γίνεται κλινικά με την άμεση εξέταση στο μικροσκόπιο ή μετά από καλλιέργεια.

Θεραπεία

Χρησιμοποιούνται, ανάλογα με την περίπτωση, διάφορα τοπικά αντιμυκητιασικά (ιμιδαζόλιο, ciclopirox, τερβιναφίνη, αμφοτερικίνη Β, αμορολφίνη, θειούχο σελήνιο, τερβιναφίνη).
Η επιλογή της φαρμακομορφής και ο καθορισμός της δοσολογίας θα πρέπει να καθοδηγείται από την κλινική εικόνα.

Για παράδειγμα χορηγείται:

  • Κρέμα: για ξηρές βλάβες με απολέπιση
  • Πούδρα: για βλάβες σε πτυχές
  • Διαλύματα: για βλάβες υγρές, εκτεταμένες
  • Φιλμογενή βερνίκια: για ονυχομυκητιάσεις
  • Σαμπουάν: για την περιοχή του τριχωτού και την ποικιλόχρου πιτυρίαση

 

Ψωρίαση

Κύρια συμπτώματα

Η πιο κοινή κλινική μορφή είναι η ψωρίαση vulgaris, που χαρακτηρίζεται από ερυθηματώδεις βλατίδες και πλάκες που καλύπτονται από λέπια. Εντοπίζονται πίσω από τις αρθρώσεις των άκρων (ιδιαίτερα στα γόνατα και τους αγκώνες), στο τριχωτό της κεφαλής, στον ομφαλό αλλά και στην περιοχή του ιερού οστού. Σε περίπτωση εμφάνισης επί των πτυχών της παλάμης του χεριού και του πέλματος των ποδιών, ονομάζεται ανεστραμμένη ψωρίαση.
Οι φλεγμονώδεις βλάβες μπορεί να προκαλέσουν κνησμό και πόνο.

Διάγνωση

Συνήθως είναι κλινική και δεν απαιτείται επιπλέον εξέταση (βιοψία), εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί κλίμακα για τον προσδιορισμό της αντικειμενικής κλινικής σοβαρότητας της ψωρίασης και μια κλίμακα της ποιότητας ζωής, τα αποτελέσματα των οποίων δεν είναι πάντα παράλληλα.

Θεραπεία

Τοπικές θεραπείες δίνονται σε περιορισμένες μορφές και αντιπροσωπεύονται κυρίως από κορτικοστεροειδή (Class 2, εκτός από το πρόσωπο) και παράγωγα της βιταμίνης D3 (καλσιποτριόλη καλσιτόλη, καλσιτριόλη).

Το tazarotene είναι ένα ενδιαφέρον τοπικό ρετινοειδές, αλλά το ερεθιστικό του αποτέλεσμα μπορεί να είναι σημαντικό.

Η τεχνητή φωτοθεραπεία δηλαδή φωτοθεραπεία με UVB μικρού φάσματος ή θεραπεία PUVA, συνδυάζει τη λήψη φωτοευαισθητοποιητή – 5 ή 8 μεθοξυψωραλαίνιο –  σε συνδυασμό με ακτινοβολία με UVA. Στην επαναληπτική  θεραπεία PUVA, η ακτινοβολία προηγείται από λήψη ακιρετίνης για 2 εβδομάδες.

Γενικές θεραπείες προορίζονται για πιο σοβαρές μορφές: μεθοτρεξάτη, ακιτρετίνη, θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες.

 

Παρακολούθηση των Ασθενών

 Ας λάβουμε υπόψη  ότι τα παραπάνω δερματολογικά προβλήματα έχουν ένα σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στην αισθητική εξωτερική εικόνα του πάσχοντα

που δημιουργεί άγχος και απογοήτευση. Επίσης δημιουργούνται προβλήματα και αναστολές ακόμη και στη σεξουαλική ζωή των ατόμων. Ο ασθενής ζει συχνά με τον φόβο μιας νέας υποτροπής.

Τέλος, η οικονομική επιβάρυνση της συμμετοχής στα  φάρμακα, αλλά κυρίως των δερμοκαλλυντικών προϊόντων που συχνά συμπληρώνουν τη θεραπεία και δεν αποζημιώνονται, είναι ένα θέμα.

 

Η απαραίτητη προσέγγιση στον ασθενή

  • Να τον ενημερώσουμε σύντομα και κατανοητά σχετικά με την πάθησή του
  • Να του εξηγήσουμε σωστά τη φαρμακευτική και τη συμπληρωματική αγωγή του, καθώς και τον κατάλληλο τρόπο υγιεινής
  • Να του επισημάνουμε τις προφυλάξεις που πρέπει να λάβει καθώς και την αγωγή συντήρησης, με στόχο να αποτρέψει τις υποτροπές.